Türkiye genelindeki kritik yapıların jeolojik risklerini izlemek amacıyla yapay zeka tabanlı bir sistem hayata geçiriliyor. Bu proje, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü ve Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) işbirliği ile geliştirilmiş olup, ulusal ölçekte kritik altyapıların güvenliğini artırmayı hedefliyor.

“AFAD-İTÜ Ulusal Jeotehlike Gözlem ve Risk Analitiği Platformu” adı verilen sistemin pilot uygulaması devreye alınmış durumda. Bu platform, hastane, okul, baraj, yerleşim alanları gibi önemli yapılar üzerinde heyelan, kaya düşmesi ve yer altı su seviyesindeki değişimlerden kaynaklanan riskleri uzaktan algılama teknolojileriyle takip edecek.

Proje Hedefleri ve Uygulama Alanları

İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Tolga Görüm, bu sistemin mevcut yapıların yanı sıra gelecekte yapılması planlanan projelere de hizmet edeceğini belirtti. Görüm, “Bu platform hem yer seçimi sürecinde hem de mevcut yapıların sürdürülebilirliğini sağlamak için kullanılacak,” dedi.

Görüm ayrıca, Türkiye’deki üst ve altyapı projelerinin planlanmasında LiDAR ve InSAR gibi uzaktan algılama teknolojilerinin kullanılacağını ifade etti. Bu sayede olası risklerin önceden tespit edilip gerekli önlemlerin alınmasının sağlanacağı vurgulandı.

“Platform, makine öğrenimi ve yapay zeka teknolojileriyle mevcut tehlikeleri izleyerek AFAD ve ilgili kurumları önceden uyaracak.”

Projenin Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın desteğiyle yürütüldüğünü aktaran Görüm, çalışmanın üç yıl süreceğini ve ilerleyen dönemlerde devam projelerinin hayata geçirileceğini bildirdi.

Kritik Altyapılar Uzaktan İzlenecek

Proje kapsamında hastaneler, tüneller, köprüler gibi kritik altyapılarda meydana gelebilecek jeolojik olaylar uzaydan izlenecek. Sentetik açıklıklı radar görüntüleri ile elde edilen veriler kullanılarak deformasyon analizleri gerçekleştirilecek. Böylece riskli alanlar sürekli izlenerek olası tehlikeler hakkında bilgi sahibi olunması sağlanacak.

Görüm, “Platformun bir diğer hedefi erken uyarı sistemlerinin altyapısını oluşturmaktır. Türkiye genelinde riskli alanların belirlenmesinin ardından bu bölgelerde arazi gözlem altyapıları kurulacak,” şeklinde konuştu.

“Hem mevcut yapılar hem de gelecekte planlanan yapılara hizmet edecek.”

Görüm, sistemin yalnızca yeni projeler için değil mevcut yapılar için de kullanılacağını belirterek jeotehlikelerin sürekli olarak takip edileceğini vurguladı. Geçmişteki deformasyon verilerinin hidrometeorolojik göstergelerle değerlendirilmesi sayesinde gelecekteki risklerin daha iyi öngörüleceği kaydedildi.

Pilot Uygulama Başladı

Pilot proje kapsamında AFAD ile birlikte Türkiye genelinde 40’tan fazla kritik alanın izlenmeye başlandığını bildiren Görüm, bu uygulamanın geçen hafta resmi olarak başladığını açıkladı. Hakkari, Tortum ve İzmir gibi bölgelerde heyelanların takibinin yapıldığını belirten Görüm, bu alanlara ilişkin düzenli bilgilendirme yapılacağını da sözlerine ekledi.